شاه عباس اول در سال 986 / 9 - 1578 ساخت ؛ عبد الائمه كهتر كه دست‌كم سىويك اسطرلاب از دست‌ساختهاى او در بين سالهاى 1688 م . و 1720 م . باقى است ، ولى احتمالا همه آنها از زيردست او بيرون نيامده است ( لوحه‌هاى 1 و 2 از زيباترين نمونه‌هاى دست‌ساخت او در سال 1127 / 1715 است ) ؛ عبد العلى بن محمد رفيع ( الجزئى ؟ ) كه هفت نمونه از آثار او از سالهاى 1707 م . تا 1714 م باقى است و مخصوصا اسطرلابى طراز اول كه در سال 1124 / 1712 براى شاه سلطان حسين ساخت ( حال در موزه بريتانيا محفوظ است ) و برادر او محمد باقر هم آن را تزيين كرد « 1 » ؛ خليل محمد بن حسنعلى كه از اسطرلابهاى او نوزده دستگاه شناخته شده « 2 » و بعضى از آن‌ها را باز محمد باقر آذين بسته است ؛ محمود بن جلال بن جعفر اسطرلابى كه هرچند در آغاز دوره مورد بحث ما كار مىكرد ، ولى خط طولانى سنت را در كارهايش نمايان ساخت « 3 » ؛ محمد امين ( كه مىبايد همان ابن محمد طاهر باشد ) ، خود محمد طاهر و محمد امين بن آميرزا خان نخعى قمى ؛ محمد مهدى خادم يزدى ، فرزند محمد امين ، سازنده و تزيين‌كنندهء دست‌كم پانزده اسطرلاب پيشرفته « 4 » ؛ محمد مقيم يزدى كه محمد مهدى فوق‌الذكر اسطرلابهاى او را كه در سال 1647 م . ساخته بود تزيين كرد و در حضور محمد شفيع منجم جنابادى ، اسطرلابى را براى شاه عباس دوم ساخت كه بعدها فضل اللّه سبزوارى آن را حكاكى كرد « 5 » ؛ محمد زمان مشهدى كه با ساختن چهار اسطرلاب و دو كرهء سماوى نام خود را جاودانه ساخت و اسطرلابى را در سالهاى 8 - 1677 م . براى سلطانقلى بهادر خان بخارا ترتيب داد « 6 » ؛ . بالاخره مصطفى ايوبى كه دو اسطرلاب او از حدود سال 1700 م . شناخته شده است . آخرين فردى كه نام برده شد ، از اهالى عثمانى بود و جالب نظر اينكه تعداد معدودى از اسطرلابهاى تركى اين دوره باقىمانده است : اگر با شواهد موجود قضاوت كنيم در زمينه ساخت آفتاب‌نماها كه مورد استفاده مساجد و مدارس بود ، فعاليتى درخور وجود داشته است . از طرف ديگر ، اسطرلابهاى هندو - ايرانى گروه زيادى از اسطرلابها را شكل دادند كه شمارى از زيباترين نمونه‌هاى آنها امروزه موجود است . تزيين اينها معمولا كمتر از تزيين اسطرلابهاى صفوى است و

--> ( 1 ) - و . ه . مورلى ، توصيفى از اسطرلاب ساخته‌شده براى شاه سلطان حسين صفوى ، شاه ايران ، محفوظ در موزه بريتانيا ( لندن ، 1856 م . ) گانتر ، ص 147 . ( 2 ) - يوستن ، ص 12 و مديسن ، Supplement ، ص 25 . ( 3 ) - ماير ، Islamic Astrolabists ، ص 58 . ( 4 ) - يوستن ، صص 11 ، 12 ؛ ماير ، همان ، صص 70 ، 71 . ( 5 ) - اين اسطرلاب سابقا در اختيار خانواده امير افغانستان بود و حال در مجموعه ايوانز از موزه تاريخ هنر آكسفورد است ، گانتر ، صص 5 - 132 ؛ ماير همان ، صص 74 ، 75 . ( 6 ) - امروزه در موزه تاريخ آكادمى علوم ازبكستان در تاشكند است : م . اسيپوف ( Astrolabiya Planidfera ili Persidsko Arabskaya astrolabiya در PZSTKLA ( تاشكند ، 1910 م . ) ، صص 32 - 114 .